Selecteer een pagina

Burn out, je hoort de term tegenwoordig enorm vaak vallen. Uit cijfers van RijksOverheid blijkt dan ook dat maar liefst 1 miljoen Nederlanders last hebben van burn out klachten. Maar wat is een burn out nu eigenlijk precies? En wat zijn de meest voorkomende oorzaken van een burn out? Ik ga het je zo concreet mogelijk uitleggen.

Burn out is een situatie waarin je volledig uitgeput bent – je lichaam en geest zijn op. Je accu is helemaal leeg, je hebt zelfs al je reserves op verbrand.

Vergelijk het met een auto; een auto heeft een tank en in die tank zit brandstof. Door deze brandstof kan de auto rijden. In je tank kan behoorlijk wat brandstof, je kan er heel wat kilometertjes mee vooruit. De auto heeft zelfs een reserve tank, heel prettig in sommige situaties. Deze reserve tank geeft jou namelijk aan wanneer de brandstof bijna verbruikt is. Toch is het handig om tijdig ‘bij te tanken’, sterker nog; je bent genoodzaakt om tijdig nieuwe brandstof toe te voegen – je wil natuurlijk niet het risico lopen dat je stil komt te staan.

… Zie je de vergelijking? Precies hetzelfde geldt namelijk voor jou.

Energie

Joúw brandstof is energie. Deze energie halen wij uit een aantal basisbehoeften, verderop in dit artikel leg ik meer over deze basisbehoeften uit.

Jij bent een systeem en jouw lichaam en geest maken hier onderdeel van uit. Je lichaam en geest zullen er altijd alles aan doen om dit systeem te beschermen. Dit doen zij door signalen af te geven wat zich kan uiten in bijvoorbeeld hoofdpijn, vermoeidheid, spierpijn, een drukkend gevoel op de borst, hartkloppingen, hyperventilatie, duizelingen, organen die wat minder soepel functioneren etc.

Op zich best een fijne gedachte dat je lichaam en geest in staat zijn om jou aan te geven wanneer je wat zou moeten dimmen, niet? Ben jij alleen ook in staat om die signalen op te pikken?

Ondanks dat je geen duidelijk zichtbare meter bezit, zoals het lampje dat gaat branden in je auto die jou aangeeft wanneer je reservebrandstof aan het verbruiken bent, zijn er toch talloze graadmeters waaraan je kan merken of je binnen jouw energiegrens blijft. Je moet de signalen van je lichaam alleen wel opmerken en er vervolgens daadwerkelijk wat mee doen. En hier gaat het vaak mis.

Je gaat gauw over je grenzen, en dat kan en mag ook gewoon. Af en toe een nachtje doorhalen met vrienden of een weekje overuren maken om die belangrijke deadline te halen – geen punt. Hier zit alleen wel een ‘maar’ aan verbonden…

Het is namelijk wel zo dat wanneer je dit gedrag blijft opvoeren en je te vaak of zelfs structureel over je grenzen gaat – het een keer ophoudt. Jouw systeem heeft grenzen, deze grenzen dien je te respecteren en dus goed te bewaken. Als je dit niet doet trekken je lichaam en geest uiteindelijk aan de noodrem en zeggen ze: ‘STOP!’.

Heel kort samengevat is die ‘STOP!’ de Burn out.

persoon rent van groene heuvel

Burn out symptomen op je lichaam

Als het dan uiteindelijk zover gekomen is en je een Burn out hebt, dan kun je je voorstellen dat dit een behoorlijke impact op je lichaam heeft.

Laat ik om te beginnen de functie van je hersenen in grove lijnen naar voren brengen.

Via je zintuigen komen er prikkels binnen. Deze prikkels zijn eigenlijk niet meer en niet minder dan informatie. De informatie wordt opgenomen en verwerkt in de hersenen. In de hersenen wordt vervolgens bepaald wat je reactie is op de waarneming. Dit wordt uiteindelijk weer doorgezonden via de zenuwen door het hele lichaam en komt op de juiste plekken terecht waardoor je goed functioneert. Je kunt je hersenen dus eigenlijk zien als jouw besturingssysteem, zij besturen jouw hele lichaam.

Denk hierbij aan:

  • bewegen
  • emoties
  • geheugen
  • bewustzijn
  • gevoel
  • gedrag
  • prikkelverwerking.

Dit is slechts een zeer beknopte opsomming, maar het geeft duidelijk weer hoeveel er daadwerkelijk in die compacte hersenpan van ons plaatsvindt. Op het moment dat de hersenen overbelast zijn en niet functioneren zoals ze zouden moeten – dan is het logische gevolg dat dit zich zal uiten in de rest van ons lichaam.

Lichamelijke symptomen:

  • oververmoeidheid/uitputting/futloosheid
  • stress
  • spierpijn (voornamelijk in de schouders, nek, hoofd en rug)
  • hoofdpijnen
  • verhoogde hartslag of hartkloppingen
  • onrust, spanning en pijn in je buik
  • haaruitval
  • duizeligheid
  • evenwichtsproblemen
  • zenuwachtig gevoel dat door je lichaam suist
  • spanning
  • instabiele bloedsuikerspiegel
  • lage weerstand (veel en snel ziek)
  • onrust
  • na kleine inspanningen het gevoel hebben uitgeput te zijn
  • hoge bloeddruk
  • weinig tot geen behoefte aan seks hebben
  • slapeloosheid (het niet in slaap kunnen vallen of wakker worden).

Het komt in sommige gevallen ook voor dat je uitvalverschijnselen krijgt. Dit zijn wat meer uitzonderlijke gevallen, maar het komt zeker voor als je hersenen zeer overbelast geraakt zijn. In dit geval kunnen zij simpelweg de binnenkomende informatie niet zo snel meer verwerken, het is teveel. Hierdoor kan de informatie vervolgens ook niet uitgezonden worden naar de rest van je lichaam, en kan het dus voorkomen dat je arm ineens even niet meer beweegt of dat je flauwvalt. Let wel: Dit is van tijdelijke aard.

Houd er rekening mee dat ieder persoon anders is en elk lichaam anders reageert. Ook heb je enorm veel verschillende gradaties binnen een burn out. Je hoeft dus lang niet alle symptomen te herkennen, maar het kan ook zomaar zijn dat je van ieder symptoom last hebt. En waarbij de ene persoon het in een lichte mate ervaart voelt de ander het in het extreme. Meet je dus niet aan anderen, dit heeft geen zin en de kans dat het hierdoor alleen maar tot meer angst en onbegrip leidt is aanzienlijk groter.

Burn out symptomen op je psyche

Waar het een logisch gevolg is dat je lichamelijke klachten zal opmerken tijdens een burn out, is dit ook het geval wat betreft de psyche. Je hersenen hebben een bepaalde capaciteit om zaken te kunnen verwerken en je lichaam te reguleren. Hoe krachtig (en prachtig) de hersenen ook zijn, er zit natuurlijk wel een grens aan de hoeveelheid stress, vermoeidheid en spanning die zij kunnen verdragen. Wanneer deze grens overschreden wordt kunnen zich tal van psychische symptomen voordoen.

Psychische symptomen:

  • angst (angstaanvallen, angststoornis)
  • paniek (paniekaanvallen, paniekstoornis)
  • emotionele schommelingen
  • onzekerheid, weinig zelfvertrouwen hebben
  • geheugenverlies of dingen minder goed kunnen onthouden
  • moeilijk kunnen concentreren
  • een kort lontje hebben
  • neerslachtige- of depressieve gevoelens
  • uitstelgedrag
  • een gejaagd gevoel hebben
  • besluiteloosheid, niet weten waar je goed aan doet
  • machteloosheid.

Het komt vaak voor dat je tijdens zo’n periode zoekende bent naar jezelf. ‘Wie ben ik? Waar sta ik voor? Hoe wil ik het niet en hoe wil ik het wel?’ zijn allemaal vragen die naar voren kunnen komen. Je kunt jezelf volledig kwijt zijn –  je bent dan genoodzaakt om je gedrag en handelingen op een manier aan te pakken die wél voor je werkt, want “de oude jij” werkte overduidelijk niet. Anders was je niet in deze situatie beland.

tunnel met licht aan het einde

Burn out in relatie tot angst

Je lichaam is een geheel dat gestroomlijnd hoort te lopen. Als er iets uit balans is heeft dit gevolgen voor andere zaken, puur om het feit dat de signalen niet goed verwerkt kunnen worden. Het kan zo zijn dat je schrikt van de eerder genoemde symptomen die je hierdoor ervaart. Dit is geen gekke reactie. Het kan behoorlijk intens zijn wat je voelt en het zijn dingen waar je eerder nooit last van gehad hebt.

Wat dat betreft liggen een burn out en de emotie angst dus eigenlijk best dicht bij elkaar. Je weet niet wat je overkomt, je zit letterlijk niet lekker in je vel, wat je moet doen?… En juist door die burn out is het ook nog eens veel lastiger om te relativeren, waardoor angst gauw om de hoek komt kijken.

Door dergelijke schrikreacties kan je echt bang worden voor hetgeen wat je voelt en op deze manier uiteindelijk zelf een angst creëren voor iets wat je voelt – of voor de nare situatie die het je gebracht heeft. Dit kan zelfs leiden tot een angststoornis. Laat dit nu net de kant opgaan die jij niet op wil.

Welke basisbehoeften heb jij?

Ieder mens heeft een aantal basisbehoeften om fysiek en mentaal goed te kunnen functioneren. Wanneer de basis niet goed zit kan de rest vanzelfsprekend ook niet op de juiste manier tot uiting komen.

Stel je eens een piramide voor. Je weet wel, gewoon een driehoek. De piramide is opgedeeld in verschillende lagen. Je werkt van onder naar boven, waarbij de onderste laag je fundament is en op je fundament bouw je.

Wanneer je een huis bouwt zorg je ervoor dat er eerst een goed en stevig fundament gelegd wordt waardoor de rest er stabiel opgebouwd kan worden en stevig blijft staan. Als de basis niet goed gelegd is komt er een moment waarop de bovenliggende lagen komen te wankelen en het hele zooitje uiteindelijk instort.

Bij ons is het niet anders. Wanneer je basis niet goed gelegd is of als je jouw basisbehoeften structureel negeert komt er een moment dat je fysieke en mentale gestel het niet meer kunnen dragen – je stort in. En hard ook.

Maar hoe zit dat dan precies met die lagen? Ik ga je nu uitleggen uit welke lagen de piramide bestaat, welke functies deze lagen hebben en van welke waarde deze zijn op jouw lichaam en geest. Houd de piramide voor ogen, werk van onder naar boven.

De piramide bestaat uit vier lagen:

  1. Energie
  2. Prikkelverwerking systeem
  3. Problemen oplossen (je motivatie)
  4. Concentratie en geheugen

Als je energie goed in balans is kan je prikkelverwerking systeem goed functioneren. Als je prikkelverwerking systeem goed werkt kan je lekker helder denken en vanuit een neutrale positie met situaties omgaan, je denkt in oplossingen. En als je op de juiste manier met situaties om kan gaan komt de laatste laag ook tot zijn recht, namelijk je concentratie en geheugen. Je voelt je rustig, er is geen sprake van stress en je wordt dus niet afgeleid door randzaken. Focussen is geen probleem en je hersenen kunnen alles opslaan en verwerken.

Zo zou het er dus uit moeten zien wil je volledig in balans zijn. Wanneer je een burn out hebt ligt dit duidelijk anders. Het gaat dan bij de basislaag al mis, waardoor het onmogelijk is dat de rest goed kan functioneren.

Uitleg van de vier piramide lagen

1. Eerste laag – Energie

Dit is je fundament, jouw basisbehoeften laag. Op deze laag komen de andere drie lagen te liggen.

Laag één is energie. Energie is de brandstof die ervoor zorgt dat je de kracht hebt om alles soepel te laten werken, denk aan het voorbeeld met de auto. Met weinig tot geen energie is het lastig om processen in je lichaam goed te laten werken.

De drie basiselementen waar we onze energie uithalen zijn:

  • eten en drinken
  • slapen
  • ontspanning.

Eten en drinken – Wanneer je gezond eet krijg je alle voedingsstoffen binnen die je lichaam en geest nodig hebben. Mineralen, vitaminen, koolhydraten, vetten en eiwitten geven je een behoorlijke hoeveelheid energie. Broodnodige brandstof! Wanneer je ongezond, relatief onregelmatig en te veel of te weinig eet weet je lichaam niet wat het hiermee aanmoet. Je creëert een tekort aan belangrijke voedingsstoffen. Wat er dan bijvoorbeeld kan gebeuren is dat hetgeen dat jij binnenkrijgt omgezet wordt naar vet in plaats van dat het wordt omgezet naar energie. Het zal je dus voornamelijk energie kosten en geen energie geven.

Slapen – Ik zeg altijd: ‘slapen = herstellen’. Door te slapen krijg je even geen input van buitenaf, bijna alle prikkels gaan aan je voorbij en je zintuigen krijgen rust. Dit is opzichzelfstaand al een winst, maar er is nog een belangrijk feit. Tijdens het slapen krijgt je onderbewustzijn de tijd om alle prikkels van binnenuit en buitenaf te verwerken en te ordenen. ‘s Middags een powernap doen van vijf minuten kan al wonderen verrichten. Echt waar, probeer het eens. Het haalt er de scherpe randjes van af waardoor je weer wat helderder bent en duidelijk beter functioneert dan voor je slaapje. Als dit al het gevolg van vijf minuten slaap is, hoe groot is het effect van een goede nachtrust dan wel niet?

Volgens de Hersenstichting is het zelfs zo dat wanneer je een langere tijd slecht slaapt je een verhoogd risico hebt op o.a. angst, depressie, hart- en vaatziekten.

Er wordt gezegd dat je gemiddeld zeven à acht uur per nacht nodig hebt. Het kan best zijn dat jij meer slaap nodig hebt. Ikzelf merk bijvoorbeeld dat ik een stuk beter functioneer als ik negen uur slaap. Zoek gewoon eens voor jezelf uit hoeveel slaap je nodig hebt, test het. Het zal je goed doen!

Ontspanning – Ontspanning, wat is het eigenlijk? Kort gezegd: het tot rust komen van je lichaam en geest. Op welke manier je dit het beste kunt doen is per persoon verschillend, er is niet één manier. Zoals ik eerder al vertelde is iedereen anders, logisch dus dat mensen op verschillende manieren ontspanning vinden.

Wat belangrijk is tijdens ontspanning: vermijd stress, sluit je even af van alle ‘moetjes’ zoals het huishouden of je werk, en weinig prikkels doen ook erg goed. Toch staat ontspanning niet per definitie gelijk aan rust.

Sporten is namelijk ook een erg goede ontspanning. Met je lichaam werken heeft een heel positief effect op je lichaam en geest. Buiten je fitheid en goed uitziende lichaam maakt het ook gelukshormonen aan in je hersenen, denk aan dopamine en serotonine. Dopamine zorgt ervoor dat je je energiek en gelukkig voelt. Serotonine bepaald hoe stabiel je bent op emotioneel vlak. Recent onderzoek van American College of Sports Medicine, dat in Medicine & Science geplaatst is, bevestigt dit. Het zou zelfs helend werken voor mensen die emotioneel uit balans zijn, zoals iemand met een depressie.

Dan heb je ook nog ontspanningsmogelijkheden die twee kanten op werken, want natuurlijk is het ook ontspannend om naar bijvoorbeeld een concert of voetbalwedstrijd te gaan. Dat zijn alleen wel plekken vol met prikkels die op je afgevuurd worden.

Realiseer je: positieve prikkels zijn ook prikkels. Enerzijds zal het je energie geven, anderzijds hebben je hersenen een hoop te verwerken en kost het je dus ook energie.

vlakte met berg op achtergrond

2. Tweede laag – Prikkelverwerking Systeem (wat de zintuigen verdragen)

Wanneer de basislaag niet in balans is – en je dus een tekort aan energie hebt – wordt het voor je hersenen een stuk zwaarder om alle prikkels die je zintuigen binnenkrijgen te verwerken. Wanneer je de dingen niet zo goed meer kan verwerken wordt het een rommeltje in je hoofd. Hoe meer prikkels je binnenkrijgt, hoe rommeliger het wordt. Je hoofd zit vol, je hersenen kunnen de signalen niet plaatsen en er past eigenlijk geen nieuwe informatie meer bij. Je bent overbelast en snapt er eigenlijk helemaal niks van wat er nu precies met je aan de hand is, ‘wat gebeurt er met me?’. Je weet niet hoe je ermee om moet gaan.

Er zijn nu twee manier waarop je kan gaan reageren, namelijk:

  • Overreageren
  • Onderreageren

Overreageren – Wanneer je overreageert ben je kort gezegd gewoon prikkelbaar. Elke prikkel is teveel. Het frustreert je hoe je je voelt. Je wordt chagrijnig en gaat het afreageren, maar je hebt je emoties ook minder goed onder controle. De kans dat je sneller vanuit emotie reageert is een stuk groter.

Onderreageren – Wanneer je onderreageert klap je dicht, je sluit je af. Je bent overprikkeld en weet niet wat je overkomt, hoe je ermee om moet gaan. Er gaat van alles in je om maar het komt er niet uit. Je wordt stil en alles gaat aan je voorbij.

3. Derde laag – Problemen oplossen

We zijn beland bij laag drie. Iedereen heeft zo zijn obstakels in het leven, daar kom je niet onderuit. Nu is de vraag: hoe sta jij in bepaalde zaken, hoe pak je deze aan, wat is je motivatie?

Laag één en twee zijn uit balans dus is het logische gevolg dat laag drie ook wankel komt te staan. Wanneer je geen energie hebt en over- of onderreageert kom je op een punt dat je situaties op een manier gaat aanpakken die je eigenlijk helemaal niet verder helpt.

Je kan zaken op twee manieren benaderen:

  • Constructief – opbouwend
  • Destructief – vernietigend

Constructief is opbouwend. Het betekent dat je oplossingsgericht denkt, positief. Je bedenkt letterlijk een constructie hoe je iets op kan lossen of hoe je met een bepaalde situatie om kan gaan. Heel fijn en energiegevend!

Destructief daarentegen, is vernietigend. Het kost bakken energie wanneer je in problemen denkt. Je werkt jezelf tegen, en niet zo’n beetje ook.

Als je iets vanuit een negatief oogpunt bekijkt, hoe kan je dan op iets positiefs uitkomen?

Ik wil je vragen om deze zin eens goed tot je door te laten dringen, herhaal het een aantal keren en probeer het echt te begrijpen.

Destructief denken en handelen heeft een grotere impact op je leven dan je denkt:

  • het kost je energie ipv dat het je iets brengt
  • je komt in een negatieve vicieuze cirkel terecht
  • wanneer je weinig tot geen lichtpuntjes ziet komt angst en neerslachtigheid snel tevoorschijn
  • je duwt mensen om je heen van je af

Zo je zie je maar weer hoeveel een positieve mindset je brengt. Leer het te herkennen bij jezelf en probeer het te transformeren naar een positieve visie.

gele houten planken achtergrond met een vrouw en paraplu op voorgrond

4. Vierde laag – Concentratie en geheugen

Inmiddels zijn we bij de vierde, en laatste, laag aangekomen. Nu is het zo dat de drie voorgaande lagen je zoveel energie en ruimte hebben gekost dat je hersenen alle binnenkomende informatie een halt toeroepen. Dit heeft een groot effect op twee dingen:

  • de mate waarin jij je kan concentreren
  • je geheugen

Normaal gezien, wanneer alles werkt zoals het hoort te werken, is het vanzelfsprekend dat je je goed op iets kan concentreren. Denk aan een boek lezen, studeren, aandachtig luisteren, een (diepgaand) gesprek met iemand voeren, etc. Ook je geheugen neem je voor lief, want ja… Het werkt allemaal toch gewoon zoals het hoort te werken? Ze zeggen niet voor niks: ‘je weet pas wat je mist als het er niet meer is’. Datzelfde geldt voor dit soort zaken. Op het moment dat iets niet functioneert zoals je gewend bent merk je pas hoe belangrijk het voor je is.

Concentratievermogen – concentreren wordt in deze situatie een lastig dingetje. Het ergens aandachtig op kunnen focussen en de informatie vervolgens daadwerkelijk tot je nemen kost veel moeite. Er is als het ware een opstopping van informatie opgetreden. De prikkels worden nauwelijks verwerkt en er is even geen ruimte meer voor nieuwe binnenkomende prikkels. Je dwaalt sneller af, zit in (dag)dromenland.

Geheugen – het gevolg van minder informatie tot je nemen is dat je je vervolgens niet alles meer kunt herinneren. Bepaalde hoofdstukken die je moet leren voor je studie, dat ene gesprek met je vriendin, die ene belangrijke presentatie van je manager… ‘Hoe zat het ook alweer? Heb ik dan echt niks opgeslagen?’.

Ook simpele woorden en vroegere herinneringen kunnen soms een kriem zijn. Je komt er simpelweg niet op, en dat brengt weer een reactie teweeg als frustratie of angst. Het is vervelend, je wil gewoon lekker je leven leiden zonder dit soort ongein. En nu kost het je ineens moeite om op een makkelijk woord te komen, dit is niet wat je wil! Heel begrijpelijk dus dat je zo reageert.

Maar… Helpt het je? Wordt je concentratie beter door gefrustreerd te raken en kan je je ineens meer herinneren wanneer je boze schrikreacties op jezelf botviert? Nee. Integendeel. Door allerlei negatieve emoties los te laten in je lijf wordt het alleen maar nog rommeliger, waardoor je het tegenovergestelde bereikt. Je kunt je nog slechter concentreren en je geheugen wordt er ook niet beter op.

Oefening

Nu je de piramide kent; doe er je voordeel mee. Maak er gebruik van. Ga regelmatig de piramide af en betrek het op jou en je leven.

Stel jezelf de volgende vier vragen:

  1. Hoe zit het met mijn energielevel? Zijn de drie basiselementen in balans?
  2. Kan ik de binnenkomende prikkels goed verwerken of is het snel teveel?
  3. Hoe sta ik in bepaalde situaties en pak ik deze constructief aan?
  4. Kan ik mij goed concentreren en kom ik relatief gemakkelijk op woorden en herinneringen?

Als je de vragen aan jezelf gesteld hebt, bekijk dan eens welke actie(s) je erop kan ondernemen. Welke veranderingen zijn nodig om alle vier de lagen in balans te krijgen en behouden? Maak het jezelf zo makkelijk mogelijk, dus:

  1. bedenk het doel dat je wil bereiken
  2. maak vervolgens een stappenplan waarin je in kleine stapjes naar jouw doel toewerkt
  3. houd het doel voor ogen en stel je plan bij waar nodig

Op deze manier is het behapbaar. Systematische veranderingen in jezelf zijn onmogelijk te realiseren op korte termijn. Je hebt alle tijd, dus gun jezelf die tijd.

Ik hoop dat ik het wat inzichtelijker voor je heb kunnen maken en dat je (h)erkenning voelt. Dan heb ik nog één laatste vraag voor je: brengt het oplossingsgerichte en positieve denken strijdlust in jou naar boven? Bij mij wel!

Met Hugging a Cactus realiseer ik mijn droom om anderen te inspireren positief, vol vertrouwen en eerlijk in het leven te staan. Ik help je zelfinzicht te krijgen waardoor jij jouw burn out kunt voorkomen of overwinnen. Lees hier alle tips en inzichten!  - Anne

Pin It on Pinterest